چک‌لیست غربالگری سریع کاربردشناسی زبان  در مطب اطفال

(Quick Pragmatic Skills Screening Tool for Pediatric Clinic)

 زیر ۱۲ ماه

☐ دنبال کردن نگاه والد (Gaze Following) تا ۶ ماه
☐ پاسخ به نام تا ۹ ماه
☐ توجه مشترک (Joint Attention) تا ۹–۱۲ ماه
☐ اشاره اشتراکی یا درخواست (Pointing) تا ۱۲ ماه

هشدار ارجاع:
نبود اشاره یا توجه مشترک در ۱۲ ماه → بررسی از نظر Autism Spectrum Disorder

۱۲–۲۴ ماه

☐ درخواست یا اعتراض کلامی (Verbal Requesting/Protesting)
☐ نوبت‌گیری ساده در بازی (Turn-taking)
☐ تقلید ژست و حالات چهره
☐ آوردن شیء برای نشان دادن به والد

هشدار:
تعامل یک‌طرفه، بی‌توجهی به واکنش والد، یا نبود تلاش برای جلب توجه

 ۲–۴ سال

☐ حفظ تماس چشمی مناسب
☐ شروع مکالمه کوتاه
☐ حفظ موضوع برای حداقل ۲–۳ نوبت
☐ ترمیم پیام در صورت سوءتفاهم (Communication Repair)
☐ بازی نمادین متقابل

هشدار:
گفتار کلیشه‌ای، مکالمه تک‌موضوعی، یا ناتوانی در پاسخ متناسب

 ۵–۷ سال (سن مدرسه)

☐ رعایت قواعد مکالمه (Conversational Rules)
☐ درک درخواست غیرمستقیم (Indirect Language)
☐ تشخیص شوخی ساده
☐ تطابق زبان با شنونده

هشدار:
تعبیر کاملاً تحت‌اللفظی، مشکل در دوستیابی، یا شکایت معلم از “عدم درک اجتماعی”

 بالای ۸ سال

☐ درک استعاره و اصطلاح (Metaphor/Idiom)
☐ تشخیص کنایه و طعنه (Sarcasm/Irony)
☐ مشارکت مؤثر در بحث گروهی
☐ تنظیم لحن و زبان متناسب با موقعیت

هشدار:
برداشت اشتباه از شوخی یا طعنه، تعارض مکرر با همسالان

نحوه استفاده در مطب (الگوریتم ۳ دقیقه‌ای)

1- یک سؤال باز از والد بپرسید:
«آیا کودک شما برای جلب توجه شما اشاره می‌کند یا چیزی را نشان می‌دهد؟»

2- یک مشاهده مستقیم انجام دهید:
به کودک اشاره کنید و بگویید «اون چیه؟» → آیا نگاه را دنبال می‌کند؟

3- یک سناریوی کوتاه اجرا کنید:
به‌صورت غیرمستقیم بگویید «هوا اینجا سرده» → آیا کودک واکنش کاربردی نشان می‌دهد؟

چه زمانی ارجاع بدهیم؟

• فقدان توجه مشترک تا ۱۲ ماه

• مشکل پایدار در نوبت‌گیری یا ترمیم ارتباط بعد از ۳ سال

• شکایت مدرسه از مشکلات تعامل اجتماعی

• تردید به Autism Spectrum Disorder

• احتمال اختلال زبان کاربردی اجتماعی (Social Pragmatic Communication Disorder)