تکامل مهارت‌های کاربردشناختی زبان

تکامل مهارت‌های کاربردشناختی (Pragmatic Skills Development)

مهارت‌های کاربردشناختی (Pragmatics) از اوایل نوزادی آغاز می‌شوند و زیربنای ارتباط اجتماعی مؤثر را تشکیل می‌دهند.

 شروع در شیرخوارگی

• ۳–۴ ماهگی:
  توانایی توجه به نگاه دیگران و دنبال کردن مسیر نگاه (Gaze Following) شکل می‌گیرد.

• حدود ۳ ماهگی:
  نوزاد وارد «پیش گفتگو» (Protoconversation) می‌شود؛ الگوی نوبت‌گیری (Turn-taking Pattern) شبیه گفت‌وگوی اولیه.

 تعاملات پاسخ‌دهنده و وابسته به رفتار کودک (Responsive & Contingent Interactions) به نوزاد کمک می‌کند موارد زیر را تقلید و تمرین کند.:

• ریتم تعامل (Timing & Rhythm) را تجربه کند

• حالت چهره (Facial Expressions)

• زبان بدن (Body Language)

• آهنگ گفتار (Intonation)
  
  

 توجه مشترک (Joint Attention)

• ۶ ماهگی:
  بسیاری از شیرخواران می‌توانند به‌صورت غیرفعال مسیر نگاه بزرگسال را دنبال کنند و به یک شیء مشترک توجه داشته باشند؛ این حالت «ارجاع مشترک» (Joint Reference) نام دارد.

 توجه مشترک زیربنای:

• تکامل زبان (Language Development)

• مهارت‌های اجتماعی (Social Skills)

• تکامل شناختی (Cognitive Development)

است و به کودک اجازه می‌دهد معانی را بر تجربه‌ها «نگاشت» کند (Mapping Meaning onto Experience).

 اشاره و اعمال ارتباطی اولیه

• ۱۰–۱۳ ماهگی:
  بسیاری از کودکان می‌توانند:

  • نشان دادن (Showing)

  • دادن شیء (Giving)

  • اشاره کردن (Pointing)

را انجام دهند.

دامنه طبیعی بروز این مهارت‌ها وسیع است (Wide Developmental Variability).

 تمرکز مشترک فعال (Joint Focus of Attention)

جزئی کلیدی از مهارت مکالمه:

• درک (Comprehension): کودک سر خود را به سمت شیء اشاره‌شده می‌چرخاند.

• بیان (Production/Expression): کودک جمله‌ای تولید می‌کند و سپس برای اشتراک تجربه به مراقب نگاه می‌کند.

این مهارت پایه نوبت‌گیری در مکالمه (Conversational Turn-taking) است.

 مهارت‌های مکالمه (Conversation Skills)

این مهارت‌ها برای:

• شکل‌گیری روابط (Relationship Formation)

• ایجاد پیوند اجتماعی (Social Bonding)

• دوستی‌ها (Friendships)

ضروری هستند.

 زبان غیرلفظی / استعاری (Nonliteral / Figurative Language)

در سن مدرسه و نوجوانی، مهارت‌های زبان غیرلفظی (Figurative Language Skills) تکامل می‌یابد، که شامل موارد زیر است :

• کنایه (Hints)

• اصطلاحات رایج (Idioms)

• استعاره (Metaphors)

• اغراق (Hyperbole)

• شوخی (Humor)

• طعنه (Sarcasm)

 ترتیب تکاملی درک و بیان

در تکامل واژگان (Lexical Development)  درک (Receptive Language) معمولاً پیش از بیان (Expressive Language)

رخ می‌دهد.

اما در تکامل شوخی، تولید شوخی (Humor Production) ممکن است پیش از درک کامل آن (Full Comprehension of Meaning) ظاهر شود.

جدول سن–مهارت‌های کاربردشناسی

(Age–Pragmatics Milestones Table)

نکات بالینی مهم برای ارزیابی

• فقدان اشاره اشتراکی (Joint Attention) در ۱۲ ماهگی >>>> هشدار جدی برای اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder – ASD).

• ضعف پایدار در حفظ موضوع یا ترمیم ارتباط >>>>>> مطرح‌کننده اختلال زبان کاربردی (Pragmatic Language Impairment).

• مشکل در درک زبان غیرلفظی در سن مدرسه >>>>>نیازمند بررسی اختلال زبان سطح بالا (Higher-level Language Disorder) یا ASD سطح خفیف.