مهمترین مرحله تکامل کودکی در دستان پرمهر شماست 

نکاتی کلیدی برای همکاران ماما و متخصصین زنان و زایمان

مقدمه: همراهی در حساس‌ترین لحظه زندگی انسان

تولد، بدون اغراق، سخت‌ترین و حساس‌ترین مرحله زندگی هر انسان است. چند ساعت و شاید دقایقی بحرانی و سخت ،  که سلامت عصبی، جسمی و روانی کودک را برای سال‌ها و حتی دهه‌ها تحت‌تأثیر قرار  می دهد . 
در این مسیر، ماماها و متخصصین زنان و زایمان نزدیک‌ترین و اثرگذارترین همراهان مادر و نوزاد هستند؛ همراهانی که با دانش، مهارت و مسئولیت‌پذیری و با عشق و مهربانی خود، زیربنای سلامت نسل آینده را می‌سازند.

نقش شما در سلامت تکاملی کودکان انکارناپذیر است؛ زیرا بسیاری از عوامل مؤثر بر تکامل کودک، در دوران بارداری، حین زایمان و ساعات و روزهای نخست پس از تولد رقم می‌خورند و از این جهت نقش شما بسیار برجسته و حیاتی است .

تکامل کودک؛ مفهومی فراتر از رشد جسمی

تکامل کودک شامل چهار حیطه اصلی است:

• تکامل حرکتی (درشت و ظریف)

• تکامل شناختی

• تکامل گفتار و زبان

• تکامل اجتماعی–عاطفی

اختلال در هر یک از این حوزه‌ها، در صورت عدم تشخیص به‌موقع، می‌تواند منجر به مشکلات پایدار تحصیلی، رفتاری، اجتماعی و شغلی در آینده شود. نکته مهم این است که بسیاری از اختلالات تکاملی منشأ ژنتیکی یا جنینی دارند و الزاماً ناشی از فرآیند زایمان نیستند؛ اما بدون مستندسازی علمی، این تفکیک به‌درستی انجام نخواهد شد.

عوامل خطر اختلالات تکاملی که نیازمند توجه و ارجاع هستند

۱. عوامل خطر دوران بارداری (Prenatal)

وجود هر یک از موارد زیر، نوزاد را در گروه پرخطر تکاملی قرار می‌دهد:

• دیابت بارداری، به‌ویژه در صورت کنترل نامناسب

• پره‌اکلامپسی، اکلامپسی یا فشار خون مزمن مادر

• عفونت‌های دوران بارداری (TORCH، CMV، توکسوپلاسموز، سیفلیس، ...)

• مصرف داروهای پرخطر یا تراتوژن، الکل، مواد مخدر

• اختلال رشد داخل رحمی (IUGR)

• پلی‌هیدرامنیوس یا الیگوهیدرامنیوس

• کاهش حرکات جنین

• ناهنجاری‌های سونوگرافیک، به‌ویژه در سیستم عصبی مرکزی

• بارداری‌های چندقلویی، به‌خصوص همراه با عوارض

• سابقه سقط مکرر، مرگ داخل رحمی یا تولد کودک با اختلال تکاملی

• سن بالای مادر، به‌ویژه همراه با بیماری‌های زمینه‌ای

۲. عوامل خطر حین زایمان (Perinatal)

این موارد از مهم‌ترین اندیکاسیون‌های ارجاع تکاملی محسوب می‌شوند:

• زایمان طولانی، دشوار یا غیرپیش‌رونده

• دیسترس جنینی

• آسفیکسی نوزاد

• Apgar پایین در دقیقه ۵

• نیاز به احیای پیشرفته نوزاد

• زایمان با ابزار (فورسپس یا وکیوم) همراه با عوارض

• سزارین اورژانسی

• مکونیوم آسپیریشن

• خونریزی شدید مادر یا پارگی رحم

۳. عوامل خطر دوره نوزادی (Neonatal)

نوزادان دارای شرایط زیر باید حتماً وارد مسیر پایش تکاملی شوند:

• تولد نارس

• وزن تولد کم یا بسیار کم

• بستری در NICU

• تشنج نوزادی

• هیپوگلیسمی شدید یا مکرر

• سپسیس نوزادی

• هیپربیلی‌روبینمی شدید

• خونریزی داخل بطنی (IVH) یا آسیب‌های مغزی

• ناهنجاری‌های مادرزادی

• مشکلات تغذیه‌ای پایدار

۴. عوامل خطر پس از ترخیص و اوایل شیرخوارگی

حتی در صورت زایمان ظاهراً طبیعی، موارد زیر نیازمند ارجاع هستند:

• تأخیر در مهارت‌های حرکتی، گفتاری یا اجتماعی

• تون عضلانی غیرطبیعی (هیپوتونی یا هایپرتونی)

• تماس چشمی ضعیف یا لبخند اجتماعی ناکافی

• بی‌قراری شدید، خواب بسیار مختل یا گریه غیرمعمول

• نگرانی والدین درباره تکامل کودک (به‌تنهایی اندیکاسیون ارجاع است)

چرا ارزیابی تکاملی برای این گروه ضروری است؟

غربالگری و ارزیابی تکاملی در نوزادان پرخطر:

• امکان تشخیص زودهنگام اختلالات را فراهم می‌کند

• مداخله به‌موقع را ممکن می‌سازد

• اضطراب والدین را کاهش می‌دهد

• مسیر درمان و پیگیری را هدفمند می‌کند

• و از نظر پزشکی–حقوقی، وضعیت پایه تکاملی کودک را مستند می‌نماید

نگاه پزشکی–حقوقی: حمایت از حرفه در کنار سلامت کودک

بخش مهمی از شکایات مرتبط با زایمان، به اختلالات تکاملی کودک نسبت داده می‌شود. در حالی که در بسیاری از این موارد، منشأ اختلال به دوران قبل از تولد یا عوامل نوزادی بازمی‌گردد.

ارجاع مستند نوزادان پرخطر برای ارزیابی تکاملی:

• نشان‌دهنده رعایت استاندارد مراقبت است

• با شناسایی زودرس تیم تشخیصی و نداخله زودرس توان بخشی عواقب نهایی شیرخوار را در صورت بروز مشکلاتی در حین زایمان بهبود بخشیده و عوارض دراز مدت را کاهش می دهد و
• نقش مهمی در دفاع حرفه‌ای در برابر ادعاهای قصور پزشکی دارد

نقش آموزش و آگاهی‌بخشی به مادران

آگاه‌سازی مادران درباره تکامل کودک و معرفی منابع معتبر غربالگری، بخشی از مراقبت جامع بارداری و زایمان است. این اقدام، مشارکت خانواده را افزایش داده و پیگیری‌های بعدی را منظم‌تر می‌کند.

جمع‌بندی

همکاران ارجمند ماما و متخصصین زنان و زایمان،
شما در آغاز مسیر زندگی کودک حضور دارید. توجه به عوامل خطر تکاملی و ارجاع به‌موقع برای غربالگری، ادامه منطقی همان مراقبتی است که با تعهد و دقت در دوران بارداری و زایمان آغاز کرده‌اید.

تکامل سالم کودک، حاصل زنجیره‌ای از مراقبت‌های دقیق است؛ و شما یکی از کلیدی‌ترین حلقه‌های این زنجیره هستید.

کودکان دارای عوامل خطر را به ما ارجاع دهید 

دکتر کریم دلاوری متخصص کودکان و ارائه دهنده خدمات مراقبت تکاملی 

07132291645

07132291646

093918025150

شیراز بلوار قدس ، بین کوچه 6 و 8 ساختمان پزشکان بهار ، طبقه اول 

وب سایت جهت ثبت نام کودکان