کارکردها و اختلالات عصب‌تکاملی و عملکردهای اجرایی (فصل 49 کتاب طب کودکان نلسون ): تظاهرات بالینی، اختلال نوشتن و ریاضیات

مشکلات نوشتن (Writing Difficulties)

دشواری‌های نوشتن به‌عنوان اختلال بیان نوشتاری
(Disorder of Written Expression) یا دیس‌گرافی (Dysgraphia) طبقه‌بندی می‌شوند (جدول ۴۹–۲).

اگرچه بسیاری از همان اختلالات عصب‌تکاملی (Neurodevelopmental Dysfunctions) که در خواندن و املا مطرح شدند می‌توانند در ایجاد مشکلات نوشتن نقش داشته باشند، اما بیان نوشتاری پیچیده‌ترین مهارت در میان مهارت‌های زبانی (Language Arts) است و نیازمند ادغام و ترکیب هم‌زمان چندین کارکرد عصب‌تکاملی می‌باشد؛ از جمله:

• پردازش شنیداری (Auditory)

• پردازش دیداری–فضایی (Visual-Spatial)

• حافظه (Memory)

• کارکردهای اجرایی (Executive Functions)
  (رجوع شود به فصل ۵۲٫۲)

ضعف در هر یک از این کارکردها می‌تواند منجر به تولید نوشتاری شود که:

• دشوار برای درک (Difficult to Comprehend)

• گسسته و ناپیوسته (Disjointed)

• و ضعیف از نظر سازمان‌دهی (Poorly Organized)

باشد.

کودکانی که دچار ضعف در حافظه کاری (Working Memory) هستند ممکن است در حین نوشتن هدف اولیه‌ی خود از نوشتن را گم کنند.
نقص‌های توجه (Attention Deficits) می‌توانند به حرکت درآوردن و تداوم تلاش ذهنی، تنظیم سرعت (Pacing) و خودنظارتی (Self-Monitoring) لازم برای نوشتن را دشوار سازند.

در بسیاری از موارد، نوشتن فرآیندی پرزحمت و طاقت‌فرسا (Laborious) است؛ زیرا یک اختلال گرافوموتور (Graphomotor Dysfunction) زمینه‌ای وجود دارد، به‌گونه‌ای که روانی حرکتی نوشتن با تولید ایده و زبان همگام نیست (Fluency does not keep pace with ideation and language production).

همچنین ممکن است افکار کودک در حین نوشتن فراموش شوند یا به‌طور ناکافی بسط یابند زیرا تلاش مکانیکی لازم برای نوشتن، از نظر شناختی بسیار فرساینده (So Taxing) است.

مشکلات غیرتحصیلی (Nonacademic Problems)

تکانشگری (Impulsivity) و فقدان خودنظارتی مؤثر (Effective Self-Monitoring) در کودکان مبتلا به اختلال کارکردهای اجرایی می‌تواند منجر به رفتارهای نامناسب اجتماعی شود که اغلب غیرعمدی هستند.

کودکان دارای اختلالات عصب‌تکاملی ممکن است دچار موارد زیر شوند:

• اضطراب عملکردی شدید (Performance Anxiety)

• غمگینی یا افسردگی بالینی (Clinical Depression)

• کاهش عزت‌نفس (Declining Self-Esteem)

• و خستگی مزمن (Chronic Fatigue)

برخی کودکان ممکن است:

• انگیزه‌ی خود را از دست بدهند (Loss of Motivation)

• احساس کنند نیازی به تلاش ندارند

• و در شکل‌دهی اهداف آینده (Future Goals) ناتوان شوند

این کودکان ممکن است به‌راحتی به سمت:

• روابط بین‌فردی ناکارآمد

• رفتارهای پرخطر یا آسیب‌زا (Dysfunctional Behaviors) مانند:

  • بزهکاری (Delinquency)

  • سوءمصرف مواد (Substance Abuse)

سوق داده شوند و در معرض ابتلا به اختلالات سلامت روان مانند:

• اختلالات خلقی (Mood Disorders؛ فصل ۳۹)

• یا اختلال سلوک (Conduct Disorder؛ فصل ۴۲)

قرار گیرند.

ضعف در ریاضیات (Mathematical Difficulties)

ضعف در توانایی ریاضی که به‌عنوان اختلال ریاضی
(Mathematics Disorder) یا دیس‌کلکولیا (Dyscalculia) شناخته می‌شود، شامل اختلال در جذب و پردازش دانش شیوه ای و روشی مثل شیوه ی محاسبه  (Procedural Knowledge؛ مانند محاسبات) و همچنین فرآیندهای شناختی مرتبه بالاتر (Higher-Order Cognitive Processes) مانند حافظه کاری (WM) است (جدول ۴۹–۲؛ فصل ۵۲٫۱).

دلایل متعددی وجود دارد که چرا کودکان در ریاضیات دچار مشکل می‌شوند. برای برخی کودکان:

• درک و به‌کارگیری مفاهیم ریاضی به‌صورت منسجم و نظام‌مند دشوار است.

ریاضی‌دانان موفق قادرند از مفهوم‌سازی کلامی و ادراکی
(Verbal & Perceptual Conceptualization) برای درک مفاهیمی مانند:

• کسرها (Fractions)

• درصدها (Percentages)

• معادلات (Equations)

• نسبت‌ها (Proportion)

استفاده کنند.

کودکان دارای اختلالات زبانی (Language Dysfunctions) در ریاضیات مشکل دارند زیرا:

• توضیحات کلامی معلم درباره مفاهیم کمی و عملیات ریاضی را به‌خوبی درک نمی‌کنند،

• در حل مسائل کلامی (Word Problems) دچار ناکامی می‌شوند،

• و با شبکه‌ی گسترده‌ای از واژگان تخصصی ریاضی (Technical Vocabulary) مشکل دارند.

ریاضیات به‌شدت به تصورسازی دیداری (Visualization) وابسته است. کودکانی که در شکل‌دهی و بازیابی تصاویر ذهنی دیداری مشکل دارند، در موقعیت نامطلوبی قرار می‌گیرند. این کودکان ممکن است:

• در نوشتن صحیح اعداد

• جای‌گذاری ارزش مکانی (Place Value)

• و پردازش اشکال هندسی یا کسرها

دچار مشکل شوند.

کودکان با اختلال کارکرد اجرایی (Executive Dysfunction) ممکن است:

• نتوانند روی جزئیات دقیق (مانند علائم عملیاتی) تمرکز کنند،

• رویکردی تکانشی به حل مسئله داشته باشند،

• خودنظارتی اندک یا فاقد آن باشند،

• اجزای مسئله را فراموش کنند،

• یا دچار خطاهای بی‌دقتی (Careless Errors) شوند.

در صورت ضعف سیستم حافظه، کودک ممکن است در:

• بازیابی رویه‌های (روش ،متد )  مناسب

• و خودکارسازی حقایق ریاضی (Automatization of Math Facts؛ مانند جدول ضرب)

دچار مشکل شود.

علاوه بر این، برخی کودکان مبتلا به اختلالات ریاضی دچار فوبیای ریاضی (Mathematics Phobia) نیز هستند؛ اضطراب مرتبط با ریاضیات می‌تواند به‌شدت ناتوان‌کننده (Debilitating) باشد.