تکامل گفتار و زبان و اختلالات آن

Speech and Language Development and Disorders

Michelle M. Macias, MD, FAAP
Angela C. LaRosa, MD, MSCR, FAAP
Shruti Mittal, MD, FAAP

اهمیت اکتساب زبان در تکامل کودک

اکتساب زبان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های تکامل کودک محسوب می‌شود. زبان به کودک این امکان را می‌دهد که اشیاء یا اعمال را به‌صورت نمادین بازنمایی کند و افکار، نیت‌ها و هیجانات خود را انتقال دهد. ارتباط مؤثر، نقش اساسی در تکامل اجتماعی–عاطفی، تعاملات بین‌فردی، یادگیری و عملکرد کارآمد کودک در جامعه دارد.

اختلالات گفتار و زبان از شایع‌ترین اختلالات ناتوان‌کننده تکاملی دوران کودکی هستند و حدود ۳۰٪ والدین در ویزیت‌های مراقبت اولیه، نگرانی خود را در مورد تکامل زبان فرزندشان مطرح می‌کنند.¹

نقش مراقبت اولیه اطفال در تکامل زبان

از وظایف کلیدی «خانه پزشکی مراقبت اولیه اطفال» شامل موارد زیر است:

• ارتقای تکامل گفتار و زبان

• پاسخ به نگرانی‌های والدین درباره تکامل زبان

• شناسایی و غربالگری مشکلات تکامل زبان

تشخیص زودهنگام تأخیرهای زبانی و مداخله به‌موقع، برای دستیابی کودکان دارای اختلال گفتار و/یا زبان به بهترین پیامد تکاملی ممکن ضروری است.

شروع تکامل ارتباطی از بدو تولد

تکامل مهارت‌های ارتباطی از زمان تولد آغاز می‌شود. شیرخواران در ابتدا به‌صورت غیرکلامی از طریق حالات چهره و حرکات بدن و به‌صورت کلامی از طریق تولید صداها و واژه‌های ابتدایی ارتباط برقرار می‌کنند. با گذشت زمان، کودک درمی‌یابد که گفتار مؤثرترین و کارآمدترین ابزار ارتباطی است.

در بیشتر کودکان، تکامل زبان به‌صورت منظم و قابل پیش‌بینی رخ می‌دهد؛ با این حال، تفاوت‌های فردی وجود دارد. تقریباً هرگونه اختلال در عملکرد مغز می‌تواند بر اکتساب زبان تأثیر بگذارد، به همین دلیل، بسیاری از شرایط مؤثر بر مغز با مشکلات زبانی همراه هستند.

تأخیر در درک زبان و/یا بیان زبان، بدون همراهی با سایر مشکلات تکاملی یا نورولوژیک، در حدود۵ تا ۱۶٪ کودکان ۲ تا ۵ سال مشاهده می‌شود و این تأخیرها به‌طور معنی‌داری در پسران شایع‌تر هستند.²

تفاوت‌های فرهنگی، جنسیتی و دوزبانگی

متخصصان مراقبت اولیه اطفال باید دقت داشته باشند که تفاوت‌های فرهنگی یا جنسیتی را به‌اشتباه علت تأخیر تکامل زبان تلقی نکنند. کودکانی که به‌طور هم‌زمان دو زبان را می‌آموزند، همان الگوی طبیعی تکامل گفتار و زبان را طی می‌کنند که در کودکان تک‌زبانه دیده می‌شود.

ممکن است کودک دوزبانه در دوره‌ای از تکامل، دو زبان را با یکدیگر ترکیب کند، اما این پدیده با رشد مهارت‌های زبانی به‌تدریج برطرف می‌شود.³

مطالعات نشان داده‌اند که دختران در تمام سنین، به‌طور متوسط واژه‌های بیشتری نسبت به پسران به کار می‌برند و تفاوت جنسیتی قابل‌توجهی به‌ویژه در بازه سنی ۱ تا ۲٫۵ سالگی مشاهده می‌شود.⁴ اگرچه برخی پسران ممکن است تکامل زبان بیانی آهسته‌تری داشته باشند، این تأخیر معمولاً تنها چند ماه بوده و همچنان در محدوده طبیعی تکامل قرار دارد.

تأخیر واقعی در تکامل زبان تقریباً هیچ‌گاه به این دلیل رخ نمی‌دهد که کودک «نیازی به صحبت‌کردن ندارد»؛ برای مثال این باور که «خواهر بزرگ‌تر همیشه به‌جای او صحبت می‌کند» علت تأخیر زبانی است، از نظر علمی معتبر نیست.

پاورقی – اصطلاحات کلیدی

1. Language Acquisition (اکتساب زبان): فرآیند یادگیری تدریجی زبان شامل فهم (Receptive Language) و تولید (Expressive Language).

2. Speech Disorder (اختلال گفتار): اختلال در تولید صداها، وضوح گفتار یا روانی صحبت‌کردن.

3. Language Disorder (اختلال زبان): مشکل در درک یا استفاده از واژه‌ها، جملات و قواعد زبانی.

4. Medical Home (خانه پزشکی): مدل جامع مراقبت سلامت کودک با تأکید بر مراقبت پیوسته، خانواده‌محور و هماهنگ.

5. Bilingual Language Development (تکامل زبان دوزبانه): فرآیند طبیعی یادگیری هم‌زمان دو زبان که به‌خودی‌خود باعث تأخیر زبانی نمی‌شود.

انگیزه قوی کودک برای برقراری ارتباط

انگیزه بسیار بالایی برای بهبود ارتباط وجود دارد؛ زیرا استفاده از برچسب‌های کلامی (واژه‌ها) به کودک این امکان را می‌دهد که نیازهای خود را بسیار کارآمدتر از اشاره‌کردن برآورده کند.

اصطلاح تأخیر زبانی (Language Delay) به‌طور ضمنی این مفهوم را القا می‌کند که این تأخیر در نهایت برطرف خواهد شد و کودک در مقطعی به همسالان خود خواهد رسید. با این حال، این موضوع بسته به نوع تأخیر زبانی متفاوت است.

مطالعات سیر طبیعی بیماری نشان می‌دهند که:

• حدود ۴۰٪ از کودکانی که تنها دچار تأخیر زبان بیانی هستند، دچار تداوم مشکل می‌شوند

• در حالی‌که این میزان در کودکانی با تأخیر ترکیبی زبان دریافتی–بیانی به حدود ۷۰٪ می‌رسد.²˒⁵

علاوه بر این، بیش از ۴۰٪ کودکانی که در اوایل زندگی دچار تأخیر زبانی بوده‌اند و بعدها ظاهراً به وضعیت طبیعی رسیده‌اند، در سنین بالاتر دچار مشکلات خواندن یا عملکرد شناختی می‌شوند.⁶

کودکان پیش‌دبستانی مبتلا به اختلالات زبان، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به اختلالات یادگیری مبتنی بر زبان و همچنین مشکلات اجتماعی و رفتاری قرار دارند.⁷˒⁸ بنابراین، نگرانی‌های مربوط به گفتار و/یا زبان نباید صرفاً با این اطمینان‌بخشی که کودک «خودش درست می‌شود» نادیده گرفته شوند؛ چراکه شناسایی زودهنگام این مشکلات با پیامدهای به‌مراتب بهتری همراه است.

ابعاد گفتار و زبان

گفتار (Speech)

گفتار، سیگنال‌های صوتی پیچیده‌ای تولید می‌کند که حامل معنا هستند و حاصل تعامل میان دستگاه تنفسی، حنجره‌ای و دهانی می‌باشند. این سیگنال‌های صوتی از نظر زیر و بمی صدا (Pitch)، آهنگ گفتار (Intonation) و کیفیت صدا (Voice Quality) متفاوت هستند.

برای آن‌که این سیگنال‌ها به‌عنوان یک پیام معنادار تفسیر شوند، باید با کُد زبانی تطابق داشته باشند تا توسط شنونده رمزگشایی شوند.

زبان (Language)

زبان شامل دو مؤلفه اصلی است:

• زبان بیانی (Expressive Language): توانایی انتقال افکار، نیت‌ها و هیجانات

• زبان دریافتی (Receptive Language): توانایی درک آنچه دیگران بیان می‌کنند

زبان دریافتی شامل موارد زیر است:

• درک شنیداری (گوش‌دادن)

• رمزگشایی نوشتاری (خواندن)

• تسلط بر علائم دیداری (مانند زبان اشاره)

زبان از چندین جزء تشکیل شده است که در جدول 16.1 تشریح شده‌اند. ساده‌ترین «واحد»‌های زبان، فونِم‌ها هستند؛ یعنی کوچک‌ترین واحدهای صوتی مجزا. فونم‌ها با یکدیگر ترکیب می‌شوند و مورفِم‌ها را می‌سازند؛ مورفم‌ها کوچک‌ترین واحدهای صوتیِ دارای معنا هستند که با ترکیب آن‌ها، واژه‌ها شکل می‌گیرند.

پاورقی – اصطلاحات کلیدی

1. Language Delay (تأخیر زبانی): کندی در دستیابی به مهارت‌های طبیعی زبان نسبت به سن تقویمی کودک.

2. Expressive Language Delay (تأخیر زبان بیانی): تأخیر در تولید واژه‌ها و جملات با وجود درک نسبتاً مناسب.

3. Receptive-Expressive Language Delay: تأخیر هم‌زمان در درک و بیان زبان؛ پیش‌آگهی ضعیف‌تری نسبت به تأخیر بیانی خالص دارد.

4. Phoneme (فونم): کوچک‌ترین واحد صوتی که می‌تواند باعث تمایز معنایی در زبان شود.

5. Morpheme (مورفم): کوچک‌ترین واحد زبانیِ دارای معنا.

6. Language-Based Learning Disorders: اختلالات یادگیری که ریشه در نقص پردازش زبانی دارند (مانند نارساخوانی).

مؤلفه‌های زبان (Components of Language)

لِکسیکون (Lexicon | Vocabulary) به مجموعه تمام واژه‌های معنادار یک زبان اطلاق می‌شود.
نحو (Syntax | Grammar) به ترتیب و چیدمان واژه‌ها در عبارات و جملات گفته می‌شود.
معناشناسی (Semantics) به معنای واژه‌ها و جملات، به‌صورت منفرد و در بافت جمله، اشاره دارد.

تفسیر تحت‌اللفظی واژه‌ها می‌تواند تحت تأثیر پروزودی یا آهنگ گفتار (Prosody / Vocal Intonation) تغییر کند.
کاربرد اجتماعی زبان، که شامل نحوه استفاده از زبان در تعاملات بین‌فردی است، پراگماتیک (Pragmatics) نامیده می‌شود.

پاورقی – اصطلاحات کلیدی

1. Lexicon (Vocabulary): خزانه واژگان فعال و غیرفعال یک فرد یا یک زبان.

2. Syntax (Grammar): قواعد حاکم بر ترتیب کلمات و ساختار جملات.

3. Semantics: مطالعه معنا در سطح واژه و جمله.

4. Prosody / Vocal Intonation: ویژگی‌های فرازبانی گفتار مانند زیر و بمی، تأکید و آهنگ که بر معنا اثر می‌گذارند.

5. Pragmatics: استفاده اجتماعی از زبان، شامل نوبت‌گیری در مکالمه، رعایت بافت، و درک نیت گوینده.

جدول 16.1. مؤلفه‌های گفتار و زبان (Components of Speech and Language)

پاورقی – اصطلاحات کلیدی (برای سئو و فهم تخصصی)

1. Speech: تولید صوت گفتاری توسط سیستم تنفسی، حنجره‌ای و دهانی.

2. Language: نظام نمادین برای انتقال معنا؛ شامل حیطه‌های دریافتی و بیانی.

3. Intelligibility: شاخص کلیدی در ارزیابی گفتار کودک توسط والدین و متخصصان.

4. Fluency: روانی گفتار؛ اختلال آن می‌تواند به لکنت مرتبط باشد.

5. Phoneme / Morpheme: پایه‌ای‌ترین واحدها در تحلیل تکامل گفتار و زبان.

6. Pragmatics: مؤلفه‌ای حیاتی در تعاملات اجتماعی و به‌ویژه در اختلالات طیف اوتیسم.

تکامل طبیعی گفتار و زبان (Typical Speech and Language Development)

مفهوم «دوره‌های بحرانی» (Critical Periods) برای تکامل گفتار و زبان در دوران نوزادی و اوایل کودکی به‌طور گسترده پذیرفته شده است.9 در این بازه‌های زمانی، مغز کودک بیشترین آمادگی را برای یادگیری زبان دارد و محرومیت یا اختلال می‌تواند پیامدهای پایداری بر تکامل زبانی برجای بگذارد.

جدول 16.2 سنین معمول دستیابی به نقاط عطف گفتار و زبان را نشان می‌دهد؛ با این حال، تنوع فردی وجود دارد. برخی مهارت‌ها ممکن است در ویزیت مطب مشاهده شوند و برخی دیگر بر اساس گزارش والدین ارزیابی می‌گردند.

جدول 16.2. نقاط عطف گفتار و زبان (Speech and Language Milestones)

نکات بالینی مهم (برای مراقبت اولیه و غربالگری)

• وجود تنوع طبیعی در سن دستیابی به مهارت‌ها طبیعی است؛ اما انحراف پایدار از الگو نیازمند بررسی است.

• اتکا به گزارش والدین در کنار مشاهده بالینی اهمیت دارد.

• تأخیر در زبان دریافتی معمولاً پیش‌آگهی نامطلوب‌تری نسبت به تأخیر صرفاً بیانی دارد.

پاورقی اصطلاحات کلیدی (English Terms)

1. Critical Periods: دوره‌های زمانی حساس مغزی برای یادگیری زبان.

2. Receptive Language: درک زبان شنیداری/نوشتاری.

3. Expressive Language: تولید و بیان زبان.

4. Cooing / Babbling: آواسازی‌های اولیه و بابِلینگ پیش‌زبانی.

5. Jargoning: گفتار آهنگ‌دار شبیه زبان با واژه‌های نامفهوم.

6. Intelligibility: میزان قابل‌فهم بودن گفتار برای شنونده.

چک‌لیست سنی تکامل گفتار و زبان کودک

(Speech & Language Development Age-based Checklist)

اگر کودک در یک سن چند مورد از توانایی‌ها را ندارد، نیاز به بررسی تکاملی دقیق‌تر وجود دارد.

 تولد تا 3 ماهگی

زبان دریافتی (Receptive):
☐ به صدای والدین واکنش نشان می‌دهد
☐ با شنیدن صدا آرام می‌شود

زبان بیانی (Expressive):
☐ گریه با الگوهای متفاوت
☐ لبخند اجتماعی
☐ آواسازی نرم (cooing)

 4 تا 6 ماهگی

دریافتی:
☐ سر را به سمت صدا برمی‌گرداند
☐ به نام خود واکنش نشان می‌دهد

بیانی:
☐ می‌خندد
☐ صداهای مختلف تولید می‌کند
☐ بابِلینگ اولیه دارد (ba, da)

 7 تا 9 ماهگی

دریافتی:
☐ به صداهای محیطی توجه می‌کند

بیانی:
☐ بابِلینگ واضح و مکرر
☐ گفتن «مامان/بابا» بدون هدف مشخص

 10 تا 12 ماهگی

دریافتی:
☐ کلمه «نه» را می‌فهمد
☐ دستور یک‌مرحله‌ای با اشاره را اجرا می‌کند

بیانی:
☐ گفتن هدفمند «مامان/بابا»
☐ دست تکان دادن (بای‌بای)
☐ اولین کلمه غیر از مامان/بابا

 13 تا 15 ماهگی

دریافتی:
☐ دستور ساده بدون اشاره را انجام می‌دهد
☐ به یک عضو بدن اشاره می‌کند

بیانی:
☐ حداقل 3 کلمه معنادار می‌گوید
☐ از اشاره برای درخواست استفاده می‌کند

 16 تا 18 ماهگی

دریافتی:
☐ به تصاویر کتاب اشاره می‌کند
☐ دو عضو بدن را می‌شناسد

بیانی:
☐ 5 تا 10 کلمه می‌گوید
☐ ترکیب واژه‌های ساده مثل «تموم شد»

 19 تا 24 ماهگی

دریافتی:
☐ دستورات دو‌مرحله‌ای را می‌فهمد
☐ ضمایر ساده را درک می‌کند

بیانی:
☐ حداقل 20–50 کلمه دارد
☐ عبارات دوکلمه‌ای می‌گوید (مامان بیا)

 2.5 سال (30 ماهگی)

دریافتی:
☐ اجزای تصویر را می‌شناسد

بیانی:
☐ جملات ساده می‌سازد
☐ گفتارش برای غریبه‌ها ~50٪ قابل فهم است

 3 سالگی

دریافتی:
☐ مفاهیم ساده (روی/زیر) را می‌فهمد

بیانی:
☐ بیش از 250 کلمه
☐ جملات 3 کلمه‌ای
☐ پاسخ به «چی؟» و «کجا؟»
☐ گفتار ~75٪ قابل فهم

 4 سالگی

دریافتی:
☐ دستورات 3 مرحله‌ای
☐ 4 رنگ را می‌شناسد

بیانی:
☐ جملات 4 کلمه‌ای
☐ داستان کوتاه تعریف می‌کند
☐ گفتار کاملاً قابل فهم

 5 سالگی

دریافتی:
☐ چپ و راست را می‌فهمد
☐ صفات را درک می‌کند

بیانی:
☐ پاسخ به «چرا؟»
☐ تعریف کلمات ساده
☐ گفتار شبیه بزرگسالان

 علائم هشدار (Red Flags) مهم

•  عدم گفتن هیچ کلمه‌ای تا 16 ماهگی

•  نداشتن جمله دوکلمه‌ای تا 2 سالگی

•  گفتار غیرقابل فهم بعد از 3 سالگی

•  پسرفت مهارت‌های زبانی در هر سن

برای دریافت چک لیست زبان و گفتار کلیک کنید 

دوره پیش‌گفتاری

(Pre-Speech Period)

تکامل ارتباطی کودک اندکی پس از تولد و از طریق تعاملات اجتماعی با بزرگسالان آغاز می‌شود؛ تعاملاتی که برای ایجاد دلبستگی (bonding) و برآورده شدن نیازهای نوزاد ضروری هستند.

نوزادان از ماه‌های ابتدایی زندگی قادر به تشخیص صدای مادر بوده و از همان اوایل، ترجیح به بزرگسالان آشنا نشان می‌دهند. تا چندماهگی، نوزاد متوجه می‌شود که برخی صداها اهمیت ویژه‌ای دارند و به‌طور اختصاصی به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد.

تا حدود ۶ ماهگی، نوزاد صداهای پایه زبان مادری خود را تشخیص می‌دهد و تقلید خودانگیخته و واضح از گفتار دیگران آغاز می‌شود. در این دوره، تعامل صوتی غنی و دوسویه‌ای میان نوزاد و افراد بزرگ‌تر زندگی او شکل می‌گیرد.

تکامل صوتی با فوناسیون در ماه‌های ابتدایی شروع می‌شود (صداهای بم یا حلقی)، سپس بین ۲ تا ۴ ماهگی به آرتیکولاسیون ابتدایی یا غان‌وغون (cooing) پیشرفت می‌کند. این روند در ۴ تا ۵ ماهگی با تولید صداهای کامل واکه‌ای (vowel sounds) گسترش می‌یابد و حدود ۵ ماهگی تولید صامت‌های منفرد (مانند «آ-گو») ظاهر می‌شود. در نهایت، حدود ۶ ماهگی، غان‌وغون کامل و منظم شکل می‌گیرد که شامل الگوی تکرارشونده صامت–واکه است (مانند «بابابا»).

مهارت‌های درک زبان (Receptive Language) و روتین‌های اجتماعی نیز در طول سال اول زندگی تکامل می‌یابند. در حدود ۶ ماهگی، کودک ممکن است هنگام شنیدن نام خود برای لحظه‌ای مکث کند و تا حدود ۱۰ ماهگی به کلمه «نه» واکنش نشان دهد.

در حوالی ۱۰ ماهگی، کودکان شروع به استفاده از اشاره‌ها (Gestures) می‌کنند؛ مانند بالا بردن دست‌ها برای بغل شدن، دست تکان دادن برای خداحافظی، و شرکت در بازی‌های اجتماعی نظیر دالی‌بازی (peek-a-boo).

دوره نام‌گذاری (Naming Period)

حدود اولین سال تولد، کودکان به‌درستی به درخواست‌هایی برای شناسایی افراد یا اشیای آشنا پاسخ می‌دهند. اشاره کردن نیز در موقعیت‌های مختلف استفاده می‌شود و یکی از شکل‌های مهم ارتباط غیرکلامی است. کودک از اشارهٔ پروتو‌امپراتیو (protoimperative pointing) برای اشاره به یک شیء مطلوب استفاده می‌کند تا بزرگسال آن را برای او بیاورد؛ در واقع کودک با اشاره کردن به‌طور ضمنی می‌گوید: «من این را می‌خواهم!»

در مقابل، اشارهٔ پروتو‌دکلراتیو (protodeclarative pointing) زمانی به‌کار می‌رود که کودک می‌خواهد توجه بزرگسال را به چیزی که برایش جالب است جلب کند و این رفتار بخش مهمی از توجه مشترک (joint attention) محسوب می‌شود. کودک ممکن است به یک شیء اشاره کند و همزمان با لحنی پرسشی صدا تولید کند تا از بزرگسال بخواهد نام آن شیء را برایش بگوید.

رشد رسمی واژگان معمولاً با اولین کلمهٔ کودک در حوالی یک‌سالگی آغاز می‌شود و ممکن است شامل کلمات ناپخته‌ای مثل «با» به‌جای بطری یا «کو» به‌جای لیوان باشد. دامنهٔ واژگان به‌تدریج گسترش می‌یابد و تا دو سالگی کودک ممکن است روزانه یک واژهٔ جدید یاد بگیرد، به‌طوری که تا ۲٫۵ سالگی حدود ۲۰۰ واژه و تا ورود به کلاس اول بیش از ۱۰٬۰۰۰ واژه در دایرهٔ لغات او وجود دارد. واژگان دریافتی کودک (آنچه می‌فهمد) بسیار بیشتر از واژگانی است که به‌طور فعال استفاده می‌کند.

در سن ۱۳ تا ۱۵ ماهگی کودک شروع به ژارگون‌گویی (jargoning) می‌کند؛ یعنی گفتاری شبیه مکالمهٔ بزرگسالان با تغییر آهنگ و زیر و بمی صدا، اما بدون استفاده از کلمات واقعی. والدین معمولاً می‌گویند کودک‌شان انگار «به یک زبان خارجی حرف می‌زند». با یادگیری واژه‌های جدید، این واژه‌ها وارد الگوهای گفتاری کودک می‌شوند (ژارگون پخته‌تر). اولین کلمات معمولاً اسم‌هایی هستند که برای نام‌گذاری اشیا به‌کار می‌روند. بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی کودک از تک‌واژه‌ها برای بیان خواسته‌ها («بیشتر»)، احساسات («نه») و اشیای خاص («بچه») استفاده می‌کند.¹¹

دوره ترکیب واژه‌ها (Word Combination Period)

حدود ۱۸ ماهگی، وقتی کودک به حدود ۲۰ واژه مسلط شده است، شروع به ترکیب واژه‌ها در قالب عبارات می‌کند. در ابتدا این ترکیب‌ها معمولاً «واژه‌های غول‌پیکر» هستند؛ یعنی کلماتی که کودک معمولاً آن‌ها را به‌صورت یکجا از بزرگسالان می‌شنود، مانند «ممنونم» یا «بیا بریم». سپس کودک شروع به ساخت عبارات جدید می‌کند (مثل «کامیون بزرگ») و بعد از آن به جملات دوکلمه‌ای می‌رسد (اسم + فعل، فعل + مفعول مثل «می‌خوام ___»).¹¹

جملات (Sentences)

به‌طور کلی می‌توان گفت حدود ۹۰٪ کودکان در ۲ سالگی جملات دوکلمه‌ای، در ۳ سالگی جملات سه‌کلمه‌ای و در ۴ سالگی جملات چهارکلمه‌ای به‌کار می‌برند.¹² جملات به‌تدریج با رشد درک کودک از دستور زبان پیچیده‌تر می‌شوند. در ۳ تا ۴ سالگی کودکان می‌توانند حروف اضافه (مانند «زیر» و «روی»)، صفت‌ها و قیدها را بفهمند و به‌کار ببرند و شروع به پرسیدن و پاسخ دادن به سؤال‌ها می‌کنند.

معناشناسی (معنای واژه و جمله) و نحو (دستور زبان) به‌مرور بهبود می‌یابد و تا ۵ سالگی کودکان بر نشانه‌گذاری زمانی فعل‌ها تسلط کامل پیدا می‌کنند. همچنین مهارت‌های کاربردشناختی زبان کودک رشد می‌کند؛ یعنی کودک قواعد ارتباط اجتماعی را یاد می‌گیرد، مثل این‌که چه زمانی صحبت کند، چگونه نوبت بگیرد و چطور متناسب با موقعیت حرف بزند.

پاورقی اصطلاحات مهم

¹ Protoimperative Pointing — اشارهٔ پروتو‌امپراتیو:
نوعی اشاره در کودک که هدف آن درخواست غیرمستقیم برای به‌دست آوردن یک شیء یا انجام یک عمل توسط بزرگسال است.

² Protodeclarative Pointing — اشارهٔ پروتو‌دکلراتیو:
اشاره‌ای که کودک برای جلب توجه بزرگسال به یک موضوع جالب انجام می‌دهد، نه برای درخواست شیء؛ پایهٔ توجه مشترک است.

³ Joint Attention — توجه مشترک:
توانایی کودک و بزرگسال برای تمرکز همزمان روی یک شیء یا رویداد مشترک، که نقش اساسی در رشد زبان و تعامل اجتماعی دارد.

⁴ Receptive Vocabulary — واژگان دریافتی:
مجموعه واژه‌هایی که کودک می‌فهمد، حتی اگر هنوز آن‌ها را در گفتار خود استفاده نکند.

⁵ Expressive Vocabulary — واژگان بیانی / تولیدی:
مجموعه واژه‌هایی که کودک به‌طور فعال در گفتار خود به‌کار می‌برد.

⁶ Jargoning — ژارگون‌گویی:
گفتار آهنگین و شبیه مکالمهٔ بزرگسالان بدون استفاده از واژه‌های واقعی، که در حدود ۱۳ تا ۱۵ ماهگی دیده می‌شود.

⁷ Mature Jargoning — ژارگون پخته:
مرحله‌ای که کودک ژارگون‌گویی را با برخی واژه‌های واقعی ترکیب می‌کند.

⁸ Giant Words — واژه‌های غول‌پیکر:
ترکیب‌های آماده‌ای از کلمات که کودک آن‌ها را به‌صورت یک واحد از بزرگسالان می‌شنود و تقلید می‌کند (مثل «بیا بریم»).

⁹ Semantics — معناشناسی:
شاخه‌ای از زبان که به معنی واژه‌ها و جملات می‌پردازد.

¹⁰ Syntax — نحو / دستور زبان:
قواعدی که ساختار جملات و ترتیب واژه‌ها را در زبان تعیین می‌کند.

¹¹ Pragmatic Language Skills — مهارت‌های کاربردشناختی زبان:
توانایی استفاده مناسب از زبان در موقعیت‌های اجتماعی، مانند رعایت نوبت گفتگو، انتخاب لحن مناسب و درک منظور مخاطب.

¹² Prepositions — حروف اضافه:
واژه‌هایی مانند «روی»، «زیر»، «در» که رابطهٔ مکانی یا مفهومی بین عناصر جمله را نشان می‌دهند.