
سن مراجعهی کودک برای ارزیابی اختلالات تکاملی، بسته به نوع مهارت (حرکتی، زبانی، شناختی، اجتماعی یا سازشی) و شدت تأخیر، متفاوت است.
هرچه اختلال شدیدتر باشد (اما شیوع کمتر داشته باشد)، زودتر و معمولاً توسط پزشک شناسایی میشود.
در مقابل، اختلالات خفیفتر (ولی شایعتر) معمولاً دیرتر و گاه توسط مربیان، گفتاردرمانگرها یا معلمان شناسایی میشوند.
این مشکلات اغلب در ماههای نخست زندگی مشخص میشوند:
نوزاد به صدا واکنش نشان نمیدهد.
در ۴ تا ۵ ماهگی به صدای والدین برنمیگردد.
تا ۳ ماهگی نگاهش را روی چهره یا جسمی ثابت نمیکند.
در صورت تأخیر گفتار، همیشه باید آزمایش شنوایی انجام شود.
در صورت تأخیر مهارتهای دیداری–حرکتی نیز باید بررسی بینایی انجام گیرد.
علائم معمولاً از نیمهی دوم سال اول زندگی ظاهر میشوند:
کودک نمینشیند، چهار دستوپا نمیرود یا نمیایستد.
انتظار میرود در ۱۲ ماهگی راه برود (حداکثر تا ۱۵ ماه طبیعی است).
اگر نمره حرکتی (Motor DQ) کودک کمتر از ۷۰ باشد، نیاز به ارزیابی کامل عصب–تکاملی دارد.
و اگر کمتر از ۵۰ باشد، تقریباً نشانگر فلج مغزی (Cerebral Palsy) است که معمولاً در حدود ۱۲ ماهگی تشخیص داده میشود.
حدود تقریبی تأخیر حرکتی:
نشستن بعد از ۸.۵ ماه
چهار دستوپا رفتن بعد از ۱۱.۵ ماه
راه رفتن بعد از ۱۷ ماه
کودکانی که در گفتار یا درک مفاهیم تأخیر دارند، معمولاً در سنین ۲۷ تا ۳۲ ماهگی (حدود ۲.۵ تا ۳ سالگی) مراجعه میکنند.
علت رایج مراجعه، نداشتن کلمات کافی یا جملهسازی محدود است.
این مشکلات در سنین مختلف بروز میکنند:
کودک اوتیستیک ممکن است از همان سال اول نشانههایی مثل عدم تماس چشمی یا بیتوجهی به صدا را نشان دهد.
بیشفعالی (ADHD) معمولاً در دوران پیشدبستانی مشخص میشود، وقتی پرتحرکی یا رفتارهای تکانشی نظم خانواده یا مهد را برهم میزند.
اختلال تمرکز ممکن است تا زمان مدرسه آشکار نشود، یعنی وقتی کودک در یادگیری دچار مشکل میشود.
تأخیر در مهارتهای خودیاری مثل غذا خوردن، لباس پوشیدن یا استفاده از توالت معمولاً بهعنوان شکایت اصلی مطرح نمیشود،
اما در بررسی تکاملی کودکانی که به دلایل دیگر مراجعه کردهاند، مشخص میگردد.
اختلالات یادگیری معمولاً در سنین مدرسه آشکار میشوند،
وقتی کودک در یادگیری خواندن، نوشتن یا حساب دچار مشکل میشود.
| نوع تأخیر | زمان معمول بروز | نخستین علامت مهم |
|---|---|---|
| شنوایی | ۰–۶ ماه | واکنش ندادن به صدا |
| بینایی | ۰–۳ ماه | دنبال نکردن چهره یا جسم |
| حرکتی | ۶–۱۲ ماه | ننشستن یا نایستادن |
| گفتاری | ۲–۳ سال | نگفتن کلمات یا جمله |
| اجتماعی | متغیر | تماس چشمی ضعیف، بازی نکردن |
| یادگیری | سن مدرسه | مشکل در خواندن یا تمرکز |