رشد و تکامل کودک ۴ ساله | مهارت‌های حرکتی، شناختی و اجتماعی

نگرانی ناخوشایندی که می تواند بسیاری از والدین را دچار مشکل کند موارد زیر است :

اینکه ایا کودک در سطح مهارتی  متناسب با سنش قراردارد ، به مهارت های مورد نیازش در مدرسه دست یافته است ؟ چگونه می توان مطمئن شد که او از همکلاسی هایش عقب نمی افتد ؟ و چگونه می توان مطمئن شد که کودک برای گذار همراه با شادی به دوران تحصیل رسمی، نیاز به تلاش بیش از حد ندارد ؟

کودک چهار ساله چه مهارت‌هایی دارد؟ بررسی کامل تکامل حرکتی درشت و ظریف، شناختی، زبانی و اجتماعی کودک ۴ ساله + نقش والدین در آمادگی برای مدرسه.

رشد و تکامل کودک چهار ساله

چهار سالگی یکی از مراحل کلیدی در تکامل کودک است؛ سنی که کودک با اعتمادبه‌نفس بیشتری از توانایی‌های جسمی، ذهنی و اجتماعی خود استفاده می‌کند و به‌تدریج برای ورود به محیط‌های رسمی‌تر مانند مدرسه آماده می‌شود.

در ادامه، مهم‌ترین حوزه‌های تکاملی کودک چهار ساله را بررسی می‌کنیم.

 تکامل حرکتی درشت کودک ۴ ساله (Gross Motor Skills)

کودک چهار ساله معمولاً مهارت‌های حرکتی درشت را با اعتمادبه‌نفس بالا انجام می‌دهد، از جمله:

• بالا رفتن از پله‌ها مشابه بزرگسالان

• راه رفتن در مسیر مستقیم

• ایستادن روی یک پا

• بالا رفتن از نردبان یا درخت بدون مشکل

• پرتاب و گرفتن توپ با دقت بیشتر نسبت به سال قبل

اهمیت این مهارت‌ها:
این فعالیت‌ها علاوه بر تقویت هماهنگی عضلانی، باعث رشد مهارت‌های اجتماعی (مانند بازی گروهی) و مهارت‌های شناختی نظیر:

• آگاهی محیطی

• قضاوت

• سنجش خطر

• برنامه‌ریزی ذهنی

می‌شوند. فراهم کردن فرصت کافی برای فعالیت بدنی در این سن بسیار ضروری است.

 تکامل حرکتی ظریف کودک ۴ ساله (Fine Motor Skills)

در چهار سالگی، مهارت‌های حرکتی ظریف کودک به‌سرعت پیشرفت می‌کنند:

• ساخت برج با ۱۰ مکعب یا بیشتر

• ساخت سازه‌های خلاقانه

• درک مفاهیم تعادل و ثبات

• گرفتن مداد با انگشت شست به‌صورت صحیح

• نقاشی‌های قابل تشخیص‌تر و واقعی‌تر

• رنگ‌آمیزی دقیق‌تر درون خطوط

• بستن دکمه و زیپ لباس

• پوشیدن لباس بدون کمک

• استفاده راحت‌تر از قاشق و چنگال

 ممکن است کودک هنوز در استفاده از چاقو برای بریدن غذا مهارت کافی نداشته باشد که طبیعی است.

توصیه به والدین:
تشویق کودک به استقلال در غذا خوردن و لباس پوشیدن، نقش مهمی در شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس دارد.

اسباب‌بازی‌های مناسب این سن

• پازل

• اسباب‌بازی‌های مونتاژی

• مداد شمعی و ابزار رنگ‌آمیزی

• وسایل فعالیت‌های خلاقانه

این ابزارها علاوه بر تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف، به رشد خلاقیت، تصویرسازی ذهنی و مهارت‌های شناختی کمک می‌کنند.

 تکامل شناختی و زبانی کودک ۴ ساله (Cognitive & Language Development)

در این سن کودک:

• ارتباط خوبی با داستان برقرار می‌کند

• تصاویر و کلمات را با چشم دنبال می‌کند

• ممکن است برخی حروف و اعداد را تشخیص دهد

• رنگ‌های بیشتری را به‌درستی نام می‌برد

فعالیت‌های پیشنهادی:

• بازی با حروف و اعداد

• بازی‌های تشخیص تفاوت‌ها

• کتاب‌خوانی مشارکتی

این فعالیت‌ها به:

• یادگیری شمارش پایه

• آشنایی با الفبا

• افزایش دایره لغات

کمک می‌کنند و کودک را برای ورود به مدرسه آماده می‌سازند.

 تکامل اجتماعی و هیجانی کودک ۴ ساله (Social & Emotional Development)

بازی با کودکان دیگر در این سن اهمیت ویژه‌ای دارد و مفاهیمی مانند:

• شریک شدن

• نوبت گرفتن

• برد و باخت

• نقش‌پذیری

را به کودک می‌آموزد؛ مهارت‌هایی که در تمام طول زندگی کاربرد دارند.

 آمادگی برای مدرسه؛ نقش کلیدی والدین

چهار سالگی ممکن است آخرین فرصت طلایی والدین برای اطمینان از کسب مهارت‌ها و اعتمادبه‌نفس لازم جهت شروع مدرسه باشد.

 کودکی که در محیط جدید احساس امنیت و راحتی می‌کند:

• شادتر است

• سازگاری بهتری دارد

• عملکرد تحصیلی بهتری نشان می‌دهد

والدین در این مرحله در موقعیتی ممتاز برای حمایت از کودک و فراهم کردن بهترین شروع آموزشی قرار دارند.

بخشی از کتاب ترجمه شده دکتر دلاوری